Miejsca te są mało znane, może dlatego że niedostępne, grodzisko średniowieczne, własność Skarbu Państwa, otoczone z każdej strony prywatnymi działkami (pastwiska,grunty orne); cmentarz protestancki znajduje się na obrzeżu Tykocina na prywatnej posesji, bez żadnego oznaczenia.
Grodzisko średniowieczne
O niedostępności do grodziska piszę w tym momencie ( w ostatnią niedzielę próbowałem tam się dostać od strony drogi do Kurnika, ale były tam łany zbóż, jedno przy drugim, obok pastwiska pod elektrycznymi pastuchami, żadnej drogi na „wały”, jak zwą Tykocinianie).
Ale jeszcze w 2008 po trochu drogą między uprawami, trochę jakąś miedzą, dotarłem na „wały”, zrobiłem kilka zdjęć:
W Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej są zdjęcia Pana Władysława Paszkowskiego z 1956 roku:
Przeglądając źródła historyczne, można dowiedzieć się że mogła tu być warownia znanego ludu Jadźwingów, takie wnioski wysuwa ks. Antoni Kochański, senior. Korzystałem z maszynopisu autora z dnia 18 sierpnia 1981 roku pisanego w Augustowie, została zachowana stylistyka tekstu.
W latach 1975-1982 kilkakrotnie na grodzisku przebywali archeolodzy, dokumentację można zobaczyć pod poniższym linkiem, wymagana jest rejestracja i logowanie jest dwuetapowe; 1 etap to wpisanie loginu i hasła z rejestracji na stronie, 2 etap to logowanie przez profil zaufany. Miłej lektury ( jest nawet model 3D grodziska ).
zabytek.pl-tykocin-grodzisko
Cmentarz protestancki
Nie znalazłem pod powyższym linkiem śladu w temacie cmentarza, chociaż wyszukiwarka na stronie znalazła 434 obiekty na hasło 'tykocin’. Może dlatego że to miejsce nie zostało zbadane przez żadnego historyka lub archeologa.
Ilustracja z forum Plac Czarnieckiego 10
W rozmowie z Michałem Sierbą, doktorem nauk humanistycznych, historykiem, zafascynowanym Tykocinem, usłyszałem jest to miejsce pochówku najprawdopodobniej „Niemców i ich potomków, którzy sprowadzili się tu wraz z pruską administracją po 3 rozbiorze Rzeczypospolitej. Jest to kwestia jeszcze do dokładniejszego przebadania.”
Cmentarz jest wyznaniowy, więc jego gospodarzem jest związek wyznaniowy, zadałem sobie trud bardzo dawno temu i zadzwoniłem do takiego związku, otrzymałem odpowiedź,że opuszczonymi cmentarzami się nie zajmują, oni tylko głoszą słowo Boże.
Cmentarz znajduje się w głębi prywatnej posesji, byłem tam niecałe 20 lat temu, na ten czas miejsce gęsto zarośnięte przez krzaki i drzewa, z ulicy Puchalskiego poza krzaczorami nic nie widać, nic nie wskazuje że jest tam cmentarz. Zrobiłem trochę zdjęć z tego miejsca i umieściłem na forum Tykocin1425AZ, potem przeniosłem na wcześniej prowadzoną stronę o Tykocinie. Za jakiś czas zgłosił się do mnie jeden z młodszych mieszkańców tej posesji z zarzutem jak to wchodzę do nich i robię zdjęcia. Nie było w jego postawie żadnego poczucia winy co do zaniedbania tego miejsca. Artykuł o cmentarzu ustawiłem jako niepubliczny/ niewidoczny osobom przeglądającym. Po pewnym czasie usłyszałem że właściciel ma pomysł na uporządkowanie miejsca, wycięcie krzaków, ogrodzenie terenu pochówku. Czy do tego doszło -nie wiem.
Nie wiem jak takie miejsce jak cmentarz może być prywatną własnością, dlatego nie czuję bym robił zdjęcia prywatnym grobom należących do właściciela posesji. Poniżej jedno z takich zdjęć:
Polskie prawo nie chroni zapomnianych cmentarzy, związek wyznaniowy nabiera wody w usta, może potrzeba dialogu miedzy miejscowymi decydentami a właścicielem posesji do załatwienia sprawy, może konserwator zabytków też by miał coś do powiedzenia.
Zapraszam do dyskusji w temacie dostępności do miejsc tu poruszanych.
Bardzo ciekawy artykuł, ten cmentarz znalazł się w sentencji Chaima Siemiatyckiego, poety z Tykocina (patrz. Sefer Tiktin). Przesyłam zdjęcie cmentarza protestanckiego z ok. 1921 r. ( z moim dziadkiem Antonim Radziszewskim aptekarzem w Tykocinie)
Niesamowite, że jest zdjęcie tego cmentarza. Bardzo Dziękuję Pani Ewo za publikację zdjęcia.
Ksiądz Jamiołkowski w publikacji o Tykocinie „Z pod Tykocina” na łamach Tygodnika Katolickiego nr.50 z 1879 roku, strona 9, o protestantach w Tykocinie :
„Szerzące się mianowicie za Zygmunta Augusta, nowinki geneweńskie i wittenberskie, pomiędzy wiernymi podlasiakami, ani na chwilę nie przyjęły się; lubo Goniądz, ze swym słynnym heretykiem Piotrem , w sąsiedztwie z Tykocinem. Kroniczka bernardyńska lub pan Kapica nie omieszkaliby zostawić konotatki, gdyby się gdzie jaki versipellis haereticus był usadowił. Dopiero za rządów pruskich ewangelicy się wnieśli ze swojem nabożeństwem do kaplicy alumnackiej, pastora sprowadzali z Białegostoku, a było ich w 1802 r. 210 osób. Cmentarz założyli sobie zaraz za Narwią, spoczywał na nim generał Gűnter, który tu w czasie parady siedząc na koniu, życie zakończył, ale go potem ztąd przeniesiono.”